Ile tlenu naprawdę wymaga wspinanie?

Wspinaczka to nie maraton. I nie piłka nożna. Nie jedziemy tutaj na ogromnych grupach mięśniowych przez godzinę bez przerwy.
Tu główną robotę robią stosunkowo małe struktury: zginacze palców, przedramiona, plecy.

I to zmienia wiele w postrzeganiu wydolności.
W najpopularniejszych sportach do określenia wydolności tlenowej używamy parametru VO2max/VO2peak, czyli maksymalnej ilości tlenu jaką organizm może pobrać, przetransportować i wykorzystać podczas intensywnego wysiłku fizycznego, w ciągu minuty (mierzone w ml/kg/min).

VO2 jest świetne i bardzo powszechne w ocenie sportowców, szczególnie tam gdzie potrzebujemy długo pracować na wysokich obrotach (np. bieganie, kolarstwo, sporty drużynowe).
Czy wspinanie też wpasowuje się w ten schemat i możemy przewidzieć poziom wspinaczkowy na podstawie VO2max?

Jak to w ogóle mierzyć?

W zasadzie tutaj przeanalizujemy całe sedno problemu. Zazwyczaj VO2max mierzymy w warunkach laboratoryjnych na bieżni lub na cykloergometrze (rowerku). Podczas pisania pracy magisterskiej uczestnicy moich badań wykonywali tzw. test progresywny na rowerze stacjonarnym. To był test do odmowy, czyli najdłużej jak się dało. Zasady były proste - utrzymuj minimum 60 obrotów na minutę, ale co 3 minuty dokładamy obciążenie na koło zamachowe cykloergometru. Maska na twarzy analizowała ile wdychamy tlenu i ile wydychamy dwutlenku węgla. Na podstawie danych mogliśmy odczytać szczyt poboru tlenu w czasie trwania testu. Szczerze przyznam, że dziś nie chciałbym nawet tego powtarzać. To najtrudniejszy wysiłek fizyczny jaki kiedykolwiek pamiętam.

Mamy badania wśród wspinaczy, którzy wykonywali test tego typu na bieżni i wypadają w nich całkiem nieźle.
VO₂peak wspinaczy mieści się w przedziale 50,5–60,2 mL·kg⁻¹·min⁻¹ (American College of Sports Medicine, 2014). Mniej niż u sportowców wytrzymałościowych (>60 mL·kg⁻¹·min⁻¹), ale
podobnie jak w sportach zespołowych (50–64 mL·kg⁻¹·min⁻¹) (Kenney et al., 2012).

Niestety, w badaniach nie wykazano jednoznacznej zależności między VO2peak na bieżni, a poziomem wspinania. Nie wykazano również różnic między średniozaawansowanymi wspinaczami a elitą. Fryer i wsp. (2012) pokazali, że wspinacze średniozaawansowani mieli 56,5 ± 12,2 mL·kg⁻¹·min⁻¹, a elita 59,7 ± 8,2 mL·kg⁻¹·min⁻¹.
Różnice statystycznie nieistotne.

No ale jak się ma bieżnia do wspinania? Gdzie specyfika?

Zmierzmy VO2peak używając głównie kończyn górnych. I tak też zrobiono na ręcznym cykloergometrze lub na ergometrze wioślarskim.
Kiedy zamiast nóg testujemy górną część ciała, VO₂peak spada do 22,3–36,8 mL·kg⁻¹·min⁻¹. Dużo mniej niż 50,5–60,2 z bieżni. Ale w tych testach wykazano istotną statystycznie pozytywną zależność między VO₂peak a poziomem wspinaczkowym. W badaniu Michailov et al., 2014 pozytywna korelacja dotyczyła zależności między samodzielnie raportowanym poziomem (redpoint i on-sight) przy testach na ergometrze wioślarskim, ale na bieżni już nie. Natomiast Pires et al., 2011 wykazali, że wspinacze mieli znacząco większe VO2peak na cykloergometrze ręcznym niż nie-wspinacze, co daje jakąś nadzieję na to, że tego typu testy mogą być trafne.
Niestety, to wciąż za mało danych i autorzy klasycznie piszą o tym, że badania w przyszłości powinny rozjaśnić tę kwestię.

A dlaczego nie sprawdzić VO2max w teście najbardziej specyficznym?

Na przykład na ruchomej ściance przyspieszając lub zmieniając kąt nachylenia?
W testach wspinaczkowych VO₂peak wynosiło 43,8–51,9 mL·kg⁻¹·min⁻¹ przy zwiększaniu prędkości oraz 40,3–43,8 mL·kg⁻¹·min⁻¹ przy zwiększaniu przewieszenia.

To około 68% wartości z bieżni (Balas et al., 2014; Booth et al., 1999).
Co zadziwiające, te wyniki w specyficznych testach niezbyt nadawały się do oceny zdolności wspinaczkowych. Szczególnie w jednym badaniu (Espana-Romero et al., 2009) nie odnotowano różnic między wspinaczami na poziomie on-sight 7b vs on-sight 8b.

Co to dla Ciebie oznacza?

Bazując na tych danych, wychodzi na to, że samo VO2max nie jest bardzo istotne we wspinaniu. Oczywiście, lepiej mieć je na nieco wyższym poziomie, bo najprawdopodobniej ma to znaczenie dla restowania, odpoczywania między przejściami na treningu lub między boulderami (również podczas zawodów). Mimo to, raczej nie warto poświęcać dużo czasu na treningi wydolnościowe, których celem jest poprawa maksymalnego poboru tlenu. Bieganie dla poprawy zdolności do wspinania wydaje się słabym pomysłem. Jeśli ktoś ma naprawdę słabą wydolność tlenową to osobiście polecałbym treningi na wioślarzu (ze względu na stosunkowo łatwą dostępność), ale ze względu na to, że i tak dane są niezbyt klarowne to postawiłbym na treningi długiego wspinania po bardzo łatwym terenie.

Źródła:
American College of Sports Medicine. (2014). ACSM’s guidelines for exercise testing and prescription. Philadelphia, PA: Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins Health.

Kenney, W. L., Wilmore, J. H., Costill, D. L., & Wilmore, J. H. (2012). Physiology of sport and exercise. Champaign, IL: Human Kinetics.

Fryer, S., Dickson, T., Draper, N., Elsom, M., Stoner, L., & Blackwell, G. (2012). The effect of technique and ability on the VO2–heart rate relationship in rock climbing. Sports Technology, 5(3–4), 143–150.

Michailov, M. L., Morrison, A., Ketenliev, M. M., & Pentcheva, B. P. (2014). A sport-specific upper-body ergometer test for evaluating submaximal and maximal parameters in elite rock climbers. International Journal of Sports Physiology and Performance, 10(3), 374–380.

Pires, F. O., Lima-Silva, A. E., Hammond, J., Franchini, E., Dal’ Molin Kiss, M. A., & Bertuzzi, R. (2011). Aerobic profile of climbers during maximal arm test. International Journal of Sports Medicine, 32(2), 122–125.

Balas, J., Panackova, M., Strejcova, B., Martin, A. J., Cochrane, D. J., Kalab, M., … Draper, N. (2014). The relationship between climbing ability and physiological responses to rock climbing. Scientific World Journal, 678387.

Booth, J., Marino, F., Hill, C., & Gwinn, T. (1999). Energy cost of sport rock climbing in elite performers. British Journal of Sports Medicine, 33(1), 14–18.

España-Romero, V., Ortega Porcel, F. B., Artero, E. G., Jimenez-Pavon, D., Gutierrez Sainz, A., Castillo Garzon, M. J., & Ruiz, J. R. (2009). Climbing time to exhaustion is a determinant of climbing performance in high-level sport climbers. European Journal of Applied Physiology, 107(5), 517–525.